NDSM-werf: van scheepsbouw naar creatieve vrijplaats
Wie vanaf het historische centrum het IJ oversteekt naar de NDSM-werf, belandt in een totaal ander Amsterdam. Geen grachtenpanden, kerktorens en smalle straatjes, maar enorme loodsen, oude scheepshellingen, spoorrails, graffiti en staal.
Ooit was dit een van de grootste scheepswerven van Europa. Duizenden mensen werkten hier aan enorme zeeschepen die vanaf deze plek het IJ op werden gelanceerd. Toen de scheepsbouw verdween, bleven veel van de industriële gebouwen en constructies achter.
Juist daardoor kreeg de NDSM-werf een bijzonder tweede leven. Kunstenaars, ontwerpers, ondernemers en andere creatieve pioniers namen het terrein in gebruik zonder het industriële verleden weg te poetsen.
Voor mij als fotograaf is dat precies wat deze plek zo aantrekkelijk maakt. Roest, beton en verweerd staal staan hier naast moderne architectuur, kunst en kleurrijke graffiti. Overal zie je sporen van wat deze plek ooit was én van wat zij inmiddels is geworden.
De NDSM-werf is misschien niet het Amsterdam van de ansichtkaarten. Maar juist daarom behoort het voor mij tot de interessantste plekken van de stad.
De reus die bleef staan
Je kunt hem eigenlijk niet missen. Hoog boven de NDSM-werf steekt de enorme oude scheepsbouwkraan uit, een overblijfsel uit de tijd waarin hier nog dagelijks aan grote zeeschepen werd gewerkt.
Ooit had deze stalen reus een puur praktische functie. De kraan tilde zware onderdelen op hun plaats en was een onmisbaar hulpmiddel bij de bouw van de schepen op de werf. Niemand zal hem destijds als monument hebben beschouwd.
Na het verdwijnen van de scheepsbouw bleef de kraan staan. En juist daardoor groeide hij langzaam uit tot een van de bekendste symbolen van het nieuwe NDSM.
Dat vind ik misschien wel het mooiste aan deze plek. Wat ooit gewoon een stuk industrieel gereedschap was, vertelt tegenwoordig het verhaal van de hele werf.
En de kraan kreeg zelfs een bestemming die niemand in de tijd van de scheepsbouw had kunnen bedenken. Tegenwoordig kun je er namelijk overnachten.
Hoog boven de NDSM-werf
De oude kraan kreeg een opmerkelijk tweede leven als Faralda Crane Hotel. Waar vroeger zware scheepsonderdelen door de lucht gingen, bevinden zich nu hotelsuites hoog boven het IJ.
Tijdens een van mijn bezoeken aan de NDSM-werf kreeg ik toestemming om binnen in de kraan te fotograferen. Alleen dat was al bijzonder. Binnen zie je nog overal sporen van het industriële verleden, gecombineerd met het bijzondere nieuwe gebruik van de kraan.
Een detail dat mij onmiddellijk opviel was een oud trapautootje. Zo’n klein en bijna kwetsbaar object tussen al dat staal vormde een prachtig contrast en natuurlijk moest ik het fotograferen.
Helemaal ontspannen was ik overigens niet. Ik heb behoorlijk last van hoogtevrees en in een kraan van tientallen meters hoog wordt dat gevoel er niet bepaald minder op.
Toch won mijn nieuwsgierigheid het van mijn hoogtevrees. Want dit zijn precies de plekken waar ik als fotograaf graag kom: plekken met een geschiedenis, onverwachte details en een verhaal dat je vanaf de buitenkant nooit helemaal kunt zien.
Sindsdien kijk ik toch net even anders naar die enorme kraan wanneer ik vanaf de NDSM-werf omhoogkijk.
Van verlaten werf naar creatieve broedplaats
Na het verdwijnen van de scheepsbouw verloor de NDSM-werf haar oorspronkelijke functie. De enorme loodsen en werkplaatsen stonden er nog, maar het terrein dat ooit duizenden mensen werk bood, dreigde langzaam te verdwijnen.
Het liep anders. Kunstenaars, ontwerpers en andere creatieve pioniers ontdekten juist de mogelijkheden van deze enorme industriële ruimtes. Oude werkplaatsen werden ateliers, muren veranderden in gigantische doeken voor street art en in de loodsen ontstonden plekken voor kunst, muziek en evenementen.
Gelukkig werd daarbij niet geprobeerd om het verleden netjes weg te werken. Oude rails liggen nog in het terrein, staalconstructies en kranen bleven staan en overal zie je verweerde muren en sporen van tientallen jaren scheepsbouw.
Voor mij zit precies daarin de aantrekkingskracht van NDSM. Het oude en het nieuwe zijn hier niet van elkaar gescheiden. Ze staan letterlijk naast en door elkaar.
Als fotograaf hoef je daarom nauwelijks naar onderwerpen te zoeken. Een roestige constructie, kleurrijke graffiti, een oude loods of een onverwacht kunstwerk kan een paar meter verder alweer een compleet ander beeld opleveren.
Een onverwachte ontmoeting
Een van de leuke kanten van fotograferen in Amsterdam is dat je nooit precies weet wie je onderweg tegenkomt. Op de NDSM-werf raakte ik eens aan de praat met twee bezoekers uit Australië.
Ze waren duidelijk onder de indruk van de plek en vielen met hun kleurrijke kleding meteen op tussen het staal, beton en de verweerde gebouwen van de oude scheepswerf. Ik vroeg of ik een foto van hen mocht maken.
Gelukkig vonden ze dat prima.
Juist door hun aanwezigheid kreeg het beeld iets wat ik vooraf nooit had kunnen bedenken. Het industriële decor van NDSM vormde een prachtig contrast met de twee bezoekers en hun opvallende kleuren.
Dat is voor mij ook fotografie. Je kunt vooraf een locatie en compositie bedenken, maar soms ontstaat de interessantste foto gewoon doordat op het juiste moment de juiste mensen voor je camera verschijnen.
En misschien past zo’n spontane ontmoeting nergens beter dan op de NDSM-werf.
Street art tussen staal en beton
Op de NDSM-werf zijn de muren allang niet meer alleen muren. Grote delen van het terrein zijn veranderd in een voortdurend wisselende openluchtgalerie vol graffiti, murals en andere vormen van street art.
Sommige werken zijn enorm en springen onmiddellijk in het oog. Andere ontdek je pas wanneer je tussen de loodsen en oude constructies rondloopt. En omdat er regelmatig nieuwe kunst bijkomt of bestaand werk verdwijnt, ziet NDSM er bij ieder bezoek weer een beetje anders uit.
Voor mij als fotograaf is vooral het contrast interessant. Felle kleuren staan tegenover roestig staal, verweerd beton en donkere industriële gebouwen. Soms hoef ik alleen maar een paar meter te lopen om van een vrijwel monochroom industrieel beeld ineens midden in een explosie van kleur terecht te komen.
Juist die combinatie maakt NDSM zo anders dan de historische binnenstad. Hier hoef je niet op zoek naar het perfecte grachtenpand of een monumentale gevel.
Mijn advies is daarom eenvoudig: dwaal rond. Kijk achter loodsen, loop eens een onverwachte hoek om en neem de tijd. Op NDSM weet je nooit precies welk beeld er achter de volgende muur op je wacht.
Street art krijgt een museum
Wie na alle graffiti en murals op het buitenterrein nog niet genoeg heeft gezien, kan op de NDSM-werf gewoon verder. In een enorme voormalige scheepsloods bevindt zich het STRAAT Museum, volledig gewijd aan street art en graffiti.
De locatie had eigenlijk nauwelijks beter gekozen kunnen worden. De gigantische industriële ruimte past perfect bij kunstwerken die vaak veel groter zijn dan wat je in een traditioneel museum tegenkomt.
Wat ik er mooi aan vind, is dat de overgang tussen buiten en binnen bijna vanzelf gaat. Op het terrein zie je street art op verweerde muren en oude industriële gebouwen; binnen krijgt diezelfde kunstvorm ineens alle ruimte om als volwaardige kunst te worden bekeken.
Toch blijft voor mij de combinatie het interessantst. Bezoek het museum, maar loop daarna vooral weer naar buiten.
Want uiteindelijk is de hele NDSM-werf één groot decor waarin industrieel erfgoed, kunst en het Amsterdam van nu voortdurend door elkaar heen lopen.
Met de pont naar een ander Amsterdam
Een bezoek aan de NDSM-werf begint eigenlijk al voordat je er bent. Achter Amsterdam Centraal stap je op de gratis pont naar NDSM en laat je de historische binnenstad langzaam achter je.
Tijdens de overtocht krijg je een heel ander beeld van Amsterdam. Je vaart over het IJ, met aan de ene kant de stad en aan de andere kant steeds meer moderne en industriële architectuur. In de verte zie je de oude NDSM-kraan al boven de gebouwen uitsteken.
Na aankomst hoef je nauwelijks te zoeken. Vanaf de pont loop je vrijwel direct het voormalige scheepswerfterrein op.
Mijn advies: neem voor NDSM de tijd. Loop niet alleen rechtstreeks naar de bekende plekken, maar dwaal ook tussen de oude loodsen, rails en scheepshellingen. Juist daar ontdek je de details die het industriële verleden nog zichtbaar maken.
En wanneer je later met de pont terugvaart naar Amsterdam Centraal, zie je de historische skyline weer dichterbij komen.
Binnen één korte overtocht heb je dan eigenlijk twee totaal verschillende kanten van Amsterdam gezien.
Mijn fotografietips voor de NDSM-werf
NDSM is een heerlijke plek om met een camera rond te lopen, juist omdat je hier niet afhankelijk bent van één beroemd uitzicht. Overal zijn lijnen, structuren, kleuren en onverwachte details te vinden.
Fotografeer niet alleen de grote kraan en de bekende loodsen. Kijk ook naar oude rails, roestige staalconstructies, verweerde muren en kleine overblijfselen uit de tijd van de scheepsbouw. Vaak vertellen juist die details het verhaal van de werf.
Voor architectuur en industriële landschappen werkt een groothoekobjectief hier prachtig. Maar vergeet niet af en toe dichterbij te komen. Graffiti, roest en verweerd materiaal kunnen bijna abstracte composities opleveren.
Ook het licht maakt veel verschil. Op een bewolkte dag komen de kleuren van de street art mooi naar voren, terwijl laag zonlicht het staal, beton en de oude gebouwen veel meer reliëf geeft.
Mijn belangrijkste tip is dezelfde als voor de rest van NDSM: dwaal rond en kijk goed om je heen. Plan niet ieder beeld vooraf. Op deze plek ontstaan de interessantste foto’s vaak juist wanneer je iets tegenkomt waarnaar je helemaal niet op zoek was.
Ontdek meer over de NDSM-werf
Je hebt hier een aantal van mijn favoriete foto’s en verhalen over de NDSM-werf gezien. Van de oude scheepshellingen en de enorme kraan tot street art, industriële details en de creatieve wereld die hier later ontstond.
Door de jaren heen heb ik NDSM regelmatig gefotografeerd. Het is een plek die voortdurend verandert, maar waar het industriële verleden gelukkig nog overal zichtbaar is.
Bekijk de complete NDSM fotocollectie en ontdek meer beelden van een van de meest eigenzinnige plekken van Amsterdam.
Bekijk de complete NDSM fotocollectie →
Meer bijzondere plekken in Amsterdam ontdekken?
NDSM laat een totaal andere kant van Amsterdam zien dan de historische binnenstad. In de Must See Amsterdam Bezoekersgids ontdek je nog veel meer plekken: van eeuwenoude grachten en kerken tot moderne architectuur en bijzondere buurten.
Bekijk de Must See Amsterdam Bezoekersgids →
Over de fotograaf
Peter Bartelings is geboren en getogen in Amsterdam en fotografeert de stad al vele jaren. De foto’s en verhalen in deze bezoekersgids zijn gebaseerd op zijn eigen fotografie en zijn persoonlijke kijk op Amsterdam.
Met FotoAmsterdam laat Peter bekende én minder bekende plekken van de stad zien, van de historische grachten en oude buurten tot de moderne architectuur van het Amsterdam van nu.